Zwemvijver onderhouden bij warm weer

Een zwemvijver werkt zonder chloor. Dat is zijn charme, en meteen ook de reden waarom een hittegolf hem harder aangrijpt dan een klassiek zwembad. Het water wordt schoongehouden door planten en bacteriën, en die krijgen het bij dertig graden een pak lastiger dan jij op je terras.

Je hoeft daarvoor niet veel te doen. Wel de juiste dingen, op het juiste moment.

Warm water houdt minder zuurstof vast

Hoe warmer het water, hoe minder zuurstof erin opgelost kan blijven:

• bij 20 °C: ongeveer 9,1 mg per liter
• bij 25 °C: ongeveer 8,3 mg per liter
• bij 28 °C: ongeveer 7,8 mg per liter
• bij 30 °C: ongeveer 7,6 mg per liter

Tegelijk gaat het verbruik omhoog. Bacteriën, planten en slib gebruiken per tien graden extra ruwweg dubbel zoveel zuurstof. Het aanbod daalt dus terwijl de vraag stijgt.

En dat verbruik loopt 's nachts door, terwijl de planten dan niets meer aanmaken. Het dieptepunt ligt rond vier à zeven uur 's ochtends. Loopt het mis in een vijver, dan gebeurt dat bij het ochtendgloren, niet in de namiddag wanneer je ernaar staat te kijken.

Laat alles draaien, ook 's nachts

De belangrijkste raad is meteen ook de makkelijkste: zet niets uit. Pomp, skimmer, beekloop en filter blijven tijdens een hittegolf continu draaien.

Het is verleidelijk om de pomp 's nachts stil te leggen, om stroom te sparen of omdat het klaterende water stoort. Doe dat net nu niet. Bewegend water neemt zuurstof op aan het oppervlak, en in die nachtelijke uren heeft je vijver dat het hardst nodig. Heb je een beluchter of een fonteintje, laat die dan 's nachts lopen in plaats van overdag, en hou de uitstroom weg van de sliblaag.

Over de stroomfactuur hoef je je niet veel zorgen te maken. Een week lang de nachten mee laten draaien kost je ruwweg een paar euro.

Wil je zelf meten, doe het dan bij dageraad. In de namiddag maken je planten zoveel zuurstof aan dat je gerust 10 à 12 mg per liter afleest. Een geruststellend cijfer, dat niets zegt over het moment waarop het spannend wordt.

Houd het waterpeil in de gaten

In een hittegolf verliest een zwemvijver een halve tot een hele centimeter water per dag, en meer bij wind of na een drukke zwemdag. De plantenzone verdampt daarbij nog harder dan het open zwemgedeelte, want riet en helofyten verdampen actief mee.

Over een week loopt dat op tot vijf à zeven centimeter. Dan komt de skimmermond droog te staan, zuigt je pomp lucht aan en kan hij doorbranden. Net het toestel dat je op dat moment het hardst nodig hebt. Het waterpeil hoort ongeveer op halve hoogte van de skimmermond te staan, dus kijk dagelijks in plaats van wekelijks.

Bijvullen doe je zo:

• maximaal 10 à 15 % van het volume per keer
• 's ochtends vroeg of 's avonds laat
• met een sproeikop op de slang, niet met een kale tuit
• en blijf erbij, want een vergeten slang is een dure vergissing

Reken er niet op dat bijvullen je vijver afkoelt. Leidingwater is in juli zo'n 15 tot 18 °C. Vul je een tiende van je vijver bij, dan zakt de temperatuur ongeveer één graad. Het vervangt wat verdampt is en houdt je skimmer aan het werk.

Over chloor hoef je je bij zulke kleine hoeveelheden geen zorgen te maken: Vlaams leidingwater bevat hoogstens 0,25 mg per liter, en door het te versproeien vervliegt het grootste deel al voor het je vijver raakt. Vul je bij uit een beek, gracht of regenput, kijk dan wel eerst of er in jouw gemeente een captatieverbod geldt. In droge zomers wordt dat geregeld opgelegd.

Algen horen erbij, tot op zekere hoogte

Zon, warmte en weinig beweging: daar komen algen op af. Draadalg die je in slierten uit het water vist, of water dat groen en troebel wordt.

Wat helpt:

• draadalg met de hand of een harkje verwijderen, en er ook echt uit halen. Blijft hij liggen, dan geeft hij bij het afsterven al zijn voedingsstoffen terug aan het water
• afgestorven plantenresten, bladeren en pollen wegscheppen
• de skimmerkorf vaker legen, in de zomer om de paar dagen
• minder voeding binnenbrengen. Geen gazonmest langs de rand, liefst geen hond die erin zwemt

Doe dat werk het liefst in de vroege ochtend. Alles wat het water troebelt of het slib opwoelt, legt een extra zuurstofvraag op een systeem dat al op zijn tenen loopt. Zwaar onderhoud plan je voor of na de hitte, niet er middenin.

Wat je vooral moet laten:

• algenbestrijders of chloor. Die slaan net de biologie kapot waar je zwemvijver op draait
• waterstofperoxide, percarbonaat of zuurstoftabletten. Die klinken onschuldig, maar de dosis die algen raakt zit gevaarlijk dicht bij de dosis die je watervlooien doodt, en net die houden je water helder
• het water volledig verversen
• je filter grondig schoonmaken of afspoelen met leidingwater. Daarin zit de bacteriecultuur die je water zuivert. Spoel hem hooguit uit met vijverwater zelf

Blauwalg: het enige waar je echt voorzichtig mee moet zijn

Blauwalg is eigenlijk geen alg maar een bacterie, en ze kan giftig zijn. Ze gedijt bij warm weer, in voedselrijk water en vooral daar waar weinig stroming staat.

Iedereen kent het beeld van erwtensoepgroen water met een verfachtige waas, vaak opgewaaid tegen één oever. In een zwemvijver zit ze echter vaker ergens anders: als een donkergroene tot bruinzwarte, slijmerige mat op de bodem, tegen de wanden, op de trap of op de folie. Die matten laten na verloop van tijd los en komen bovendrijven als donkere klodders. Wie enkel op de kleur van het water afgaat, kijkt naar helder water en zwemt eroverheen. Loop dus ook de randen en de trap eens na.

Nog iets om helder te houden: een vijver die er gezond bij ligt, is niet automatisch een vijver waarin je veilig zwemt. Zuurstof zegt iets over de gezondheid van je water. Over jouw veiligheid zegt het niets.

Heb je vissen?

De meeste echte zwemvijvers zijn bewust visloos, want vissen brengen voeding in en dat is precies wat je niet wil. Heb je er toch:

• voer vanaf ongeveer 25 °C merkbaar minder, en alleen wat binnen enkele minuten op is
• vanaf 28 °C ongeveer de helft, en enkel 's ochtends vroeg
• kijk bij het eerste licht. Hangen ze aan het oppervlak te happen of dringen ze samen bij de instroom van de beek, dan is er acuut te weinig zuurstof

Onverteerd voer zakt naar de bodem en verbruikt daar zuurstof, net waar je het niet kan missen.

Let op na het onweer

Het lastigste moment is vaak niet de hittegolf zelf, maar de onweersbui die hem afsluit.

Tijdens dagen van hitte vormt zich een warme laag bovenop koeler, zuurstofarm water onderin. Een felle bui met koude regen en wind mengt die lagen in één klap door elkaar, en dat zuurstofarme bodemwater verspreidt zich dan door de hele vijver.

Zie je na een onweer plots troebel water, ruik je een rottige geur of borrelen er belletjes uit het slib? Laat je pomp en beluchting dan extra hard werken, en verstoor de bodem verder niet.

Wat je nu al kan doen voor volgende zomer

Een bestaande zwemvijver koel je tijdens een hittegolf niet meer af. Je beheert hem. De winst zit in het ontwerp, en die boek je buiten het seizoen.

Waterlelies en drijvende bladeren houden een deel van de zon tegen en remmen tegelijk de algengroei. Een boom aan de zuidwestkant doet hetzelfde, al heeft die jaren nodig. Diepte helpt ook: hoe dieper het zwemgedeelte, hoe trager het opwarmt. In een Belgische hittegolf piekt een zwemzone van bijna twee meter rond 23 à 26 °C. En hoe meer water er in beweging blijft, hoe stabieler het geheel, wat een goed gedimensioneerde beekloop tot een van de betere investeringen maakt.

Wie een zwemvijver laat aanleggen, legt dat allemaal in één keer vast. Daarna leef je er twintig zomers mee.